شبح کمونیسم؛ از کمون پاریس تا جنبش دانش‌آموزان پاریس

اعتراض دانش‌آموزان مکتب‌ها، به‌سرعت از موضوع صرفاً مکتب فراتر رفت. اتحادیه‌ی والدین از پدران و مادران خواست که همراه فرزندان شان به خیابان بیایند. آن‌ها هم از مطالبات جوانان حمایت کردند و هم نگرانی عمیق خود از سرکوب وحشیانه‌ی حکومت مکرون و پولیس ابراز کردند. اتحادیه‌های اصلی کارگری اعتصاب و بسیج سراسری را سازمان دادند و مطالبات حقوقی معلمان و اعتراضات کارمندان دولتی را با جنبش شاگردان مکاتب پیوند می‌دهند. این اتحاد بین جوانان و کارگران؛ جنبش را از «بستن مکتب» به یک قیام سراسری، علیه سیاست‌های ریاضت اقتصادی دولت مکرون تبدیل کرده است. طرح‌های دولت برای ریاضت مالی چند ده میلیارد یورویی، انجماد حقوق کارمندان دولتی و کاهش هزینه‌های بیمه‌ی درمانی، به‌عنوان انتقال بحران به کارگران عادی و نسل جوان، تلقی می‌شود.

گفتمان سوسیالیستیمطالب رسیدهصفحه اصلی

ناصر لویاند

از ۲۱ سپتمبر ۲۰۲۶ صدها هزار دانش‌آموز مکتب‌ها و جوانان به خیابان‌ها ریختند، مکتب‌ها را بستند و علیه فرسودگی ساختمان‌های آموزشی، کمبود معلم و صنوف بیش از حد پر، اعتراض کردند. این یک غائله‌ی کوچک مکتب‌ها نیست؛ بلکه انفجاری شدید از تناقضات عمیق نظام سرمایه‌داری معاصر و شکست حکومت مکرون در فرانسه است. در این جنبش، دانش‌آموزان مکتب‌ها، والدین، معلمان و اتحادیه‌های کارگری جبهه‌ای واحدی تشکیل داده‌ اند، و شعار «زنده باد کمون» (Vive la Commune) که با رنگ سرخ روی پشت‌بام مکتب‌ها نوشته شده بود، همچون آذرخشی در دل شب تاریخ و پیوندی ناگسستنی میان مقاومت امروز و انقلاب کارگری کمون پاریس در سال ۱۸۷۱ را برقرار می‌کند.

اعتراض دانش‌آموزان مکتب‌ها، به‌سرعت از موضوع صرفاً مکتب فراتر رفت. اتحادیه‌ی والدین از پدران و مادران خواست که همراه فرزندان شان به خیابان بیایند. آن‌ها هم از مطالبات جوانان حمایت کردند و هم نگرانی عمیق خود از سرکوب وحشیانه‌ی حکومت مکرون و پولیس ابراز کردند. اتحادیه‌های اصلی کارگری اعتصاب و بسیج سراسری را سازمان دادند و مطالبات حقوقی معلمان و اعتراضات کارمندان دولتی را با جنبش شاگردان مکاتب پیوند می‌دهند. این اتحاد بین جوانان و کارگران؛ جنبش را از «بستن مکتب» به یک قیام سراسری، علیه سیاست‌های ریاضت اقتصادی دولت مکرون تبدیل کرده است.

طرح‌های دولت برای ریاضت مالی چند ده میلیارد یورویی، انجماد حقوق کارمندان دولتی و کاهش هزینه‌های بیمه‌ی درمانی، به‌عنوان انتقال بحران به کارگران عادی و نسل جوان، تلقی می‌شود.

در میان شعله‌های اعتراض، جوانان از دیوار مکتب‌ها بالا رفتند و با رنگ سرخ «زنده باد کمون» می‌نوشته اند و بمب‌های دودی سرخ و سفید روشن کردند. این اقدام نمادین، با بار سیاسی سنگین، هرگز یک نوستالژی رمانتیکِ گذرا نیست. ریشه در شناخت عمیق میراث کمون پاریس دارد.

کمون پاریس ۱۸۷۱، در بحبوحه‌ی جنگ فرانسه و پروس، هنگامی که دولت بورژوایی فرانسه (به رهبری آدولف تییر) پس از شکست‌های نظامی دست به تبانی با ارتش پروس علیه کارگران پاریس زد، توسط پرولتاریای پاریس بحیث نخستین حکومت کارگری در تاریخ جهان پایه‌گذاری شد. کمون اگرچه تنها ۷۲ روز دوام آورد؛ اما سیاست‌های دوران‌ساز اجرا کرد: لغو ارتش دائمی و جایگزینی آن با مردم مسلح؛ ایجاد کارخانه‌های تعاونی کارگری؛ بخشودگی اجاره‌ بها و بدهی‌ها؛ و آموزش رایگان و سکولار. کمون به تمام جهان ثابت کرد که طبقه‌ی کارگر نه‌ تنها می‌تواند ماشین دولتی کهنه را درهم بشکند؛ بلکه می‌تواند زندگی اجتماعی را به شیوه‌ای کاملاً نوین سازمان دهد.

امروز جوانان فرانسه کمون را فریاد می‌زنند؛ زیرا شباهت‌های تاریخی تکان‌دهنده‌ای می‌بینند. دولت مکرون و متحدان اروپایی‌اش، از یک‌سو منابع مالی عظیم را به میدان جنگ اوکراین و مجتمع نظامی-صنعتی می‌فرستند، و از سوی دیگر فروپاشی آموزش، صف‌های درمانی و ورشکستگی حمل‌ونقل عمومی را نادیده می‌گیرند. همان‌طور که کارگران دوران کمون دریافتند که «دفاع از شهر» باید با «دفاع از منافع طبقاتی» پیوند بخورد، جوانان امروز نیز به‌تدریج درمی‌یابند که وقتی ماشین دولتی در خدمت الیگارشی و جنگ است، علیه آن به پا می‌خیزند.

در حالی که لایحه‌ی بودجه‌ی دولت مکرون، از کاهش بودجه در سکتور رفاهی حکایت دارد، همزمان، فرانسه از سال ۲۰۲۲ تاکنون ۶ میلیارد یورو کمک نظامی به کی‌یف ارائه کرده و در طرح وام ۹۰ میلیارد یورویی اتحادیه‌ی اروپا برای چرخش ماشین جنگ اوکراین عمیقاً مشارکت دارد.

این منطق «توپ مقدم بر کره» بازتولید معاصر ذات دولت بورژوایی است که لنین در «دولت و انقلاب» تشریح کرده است. حاکمان به بهانه‌ی «تهدید روسیه» احساسات ناسیونالیستی را تحریک می‌کنند تا تضادهای طبقاتی داخلی را از دید مردم پنهان کنند. اما نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که اکثریت مردم فرانسه خواهان جنگ و مداخله خارجی نیستند. در حالی‌که صنف‌های دانش‌آموزان مکاتب در زمستان سرد اند و مردم عادی گرفتاری بل برق، سوخت و حقوق تقاعدی هستند، حکومت مکرون در خارج از کشور «سخاوت‌مندانه» خرج می‌کند.

از طرف دیگر، نمایندگان پارلمانی «حزب سوسیالیست»، «حزب کمونیست» و بخشی از نیروهای خودخواندۀ «رادیکال» چپ، در رأی‌گیری‌های کلیدی بودجه‌ی ملی و طرح‌های مالی اتحادیه‌ی اروپا، مکرراً از افزایش هزینه‌های نظامی و همراهی با سیاست‌های ریاضت اقتصادی حمایت کرده ‌اند. این احزاب که مهر «سوسیالیسم» و «کارگری» را بر پیشانی خود دارند، در واقع به ابزاری کارآمد برای مدیریت بحران سرمایه‌داری و ترویج سوسیال شوونیسم تبدیل شده‌ اند. آن‌ها در پارلمان به انتقال منابع به میدان جنگ رأی می‌دهند؛ اما فریاد دانش‌آموزان مکتب‌ها‌ در صنف‌های سرد و فرسوده را نمی‌شنوند.

دولت در برابر اعتراضات گستردۀ دانش‌آموزان مکتب‌ها، پاسخی جز خشونت بی‌رحمانه ندارد. وزیر داخله و وزیر عدلیه، این جنبش را «خشونت شهری» و «دستکاری چپ رادیکال» نامیده و به پلیس اجازه داده‌ اند از گاز اشک‌آور، باتوم و حتی گلوله‌های فلاش غیرکشنده، علیه نوجوانان استفاده کند. از آغاز جنبش، بیش از پنج هزار معترض بازداشت شده‌ اند که اکثریت آن‌ها نوجوانان هستند، صدها دانش‌آموز مکتب در درگیری‌ها مجروح شده‌‌ اند. این سرکوب بی‌رحمانه، نقاب «ترقی‌خواهی» و «دموکراتیک» دولت مکرون را کاملاً از چهره برداشته است.

مبارزۀ جوانان فرانسه، ورشکستگی مدل آموزشی نئولیبرال را اعلام می‌کند و منطق سرمایه‌داری را که با مکیدن نسل آینده، جنگ و سود امروز را حفظ می‌کند، کاملاً غیرقانونی می‌سازد. وقتی شاگردان مکتب‌ها روی پشت‌بام‌ها «زنده باد کمون» می‌نویسند، نه‌تنها به کموناردها ادای احترام می‌کنند؛ بلکه پیش‌درآمدی ظفرمند و قهرمانانه برای آینده‌ای متعلق به کارگران — آینده‌ای بر پایه‌ی نیازهای انسانی و نه جنگ و استثمار — رقم می‌زنند.

جان‌باختگان کمون پاریس هنگامی که در خون خود غلتیدند، ایمان داشتند که آینده از آنِ کارگران است. امروز، جوانان فرانسه و والدین و معلمان‌ و کارگران اتحادیه‌ها، می‌کوشند با سنگرها و پلاکاردها، آن وعده‌ای را بازپس گیرند که «چپ»‌های خائن و احزاب راست با هم، آن را به خاک سپرده‌ اند. این جنبش به هر شکلی که پایان یابد، هم‌اکنون چون رعدی در آسمان بنای پوسیدۀ نظام سرمایه‌داری طنین‌انداز شده است. و به همه یادآوری می‌کند تا زمانی‌که تفاوت طبقاتی و استثماری وجود دارد، شبح کمون هرگز محو نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با ما شریک سازید

مخاطبین گرامی برای برقراری ارتباط با اتحاد مبارزان سوسیالیست می‌توانید با استفاده ازین فورم با ما در ارتباط باشید، سوالات و نظراتتان را با ما در میان بگذارید، با ما بیشتر آشنا شوید و گزارشات تصویری، صوتی و نوشتاری خود را برای ما ارسال کنید.