اعتراض هرات؛ ایستادگی تن در برابر ستم

در اوایل ماه جون در ولایت هرات بیش از سی زن به جرم نپوشیدن پوشش مطلوبِ طالبان و حجاب اجباری توسط «نیروی امر به معروف» این گروه بازداشت و زندانی شدند. بر بنیاد گزارش‌ها، این زنان مورد شکنجه و خشونت شدید طالبان قرارگرفتند و خانواده‌های شان به منابع خبری گفته‌ اند که طالبان در بدل گرفتن پول هنگفت و ضمانت از خانواده‌ها، آن‌ها را آزاد کرده اند.

بازداشت و زندانی کردن زنان توسط طالبان به جرم چگونگی پوشش، رویداد بی‌سابقه در افغانستان است.

این عمل از نظر روانی فشار شدید بر زنان و دختران بازداشت شده و خانواده‌های شان می‌آورد و وجدان جمعی و فرهنگی جامعه با آن به شدت، مخالف است. این رفتار قبیح؛ پس از به قدرت رسیدن دوبارۀ این گروه هر روز در جامعه‌ی افغانستان توسط پولیس مذهبی آن، در شهرها و روستاها تکرار می‌شود.

بازداشت جمعی دختران و زنان در هرات، خشم جمعی را نسبت به این رفتارِ منافی آزادی و حقوق انسانی بر انگیخت و درنتیجه؛ زنان و مردان و بیشتر جوانان در منطقه‌ای جبرئیل هرات که بیشترین بازداشت شدگان از آن‌جا بودند، به خیابان آمدند و نسبت به بازداشت زنان و محدودیت‌های اجتماعی، نقض حق آموزش و نقض حق کار و فعالیت اجتماعی و در اعتراض به فشارهای مختلف اقتصادی که طالبان بر جامعه وارد می‌کنند، با شعار «تحصیل، کار، آزادی» اعتراض کردند و خواستار از میان رفتن چنین فشارها شدند؛ اما طالبان در آغازِ این حرکت، در برابر این خواست‌های مدنی معترضان، از شدیدترین نیروی سرکوب خود استفاده کرد. این اعتراض با گلوله و شلیک مستقیم نیروهای مسلح طالبان سرکوب گردید که در نتیجه؛ بیش از بیست نفر زخمی و شماری نیز کشته شدند.

طالبان به این هم بسنده نکردند، به تمامی شفاخانه‌ها و مراکز در مانی دستور رسمی صادر کردند که از تداوی زخمی‌ها و آسیب دیدگان خود داری کنند. این محدودیت، سبب گردید که وضع زخمی‌ها بدتر شود و جان بدهند. از جمله جوان معترضی به نام مرتضی کریمی با چنین محدودیت اعمال شده، مراقبت نگردید، پس از شش روز؛ از شدد زخم و آسیبی که دیده بود، جان باخت.

افزون بر این، طالبان در شفاخانه‌ها به دنبال زخمی‌ها و بازداشت آن‌ها شدند و تا توانستند اعتراض کنندگان را سرکوب کردند.

این برخوردِ خشونت‌بار طالبان، موج گستردۀ اعتراض مردم را در داخل و خارجِ کشور، بر انگیخت و گردهمایی‌های گسترده، توسط پناهجویان و مهاجران در خارج از افغانستان برگزار گردید و خواستار همبستگی بیشتر و اتحاد، برای پایان دادن رژیمِ طالبان در افغانستان از بین رفتن این ستم و استبداد آن، گردیدند.

تفاوت اعتراض هرات و شاخص‌های آن

اعتراضِ هرات نسبت به اعتراض‌های گذشته که در کابل و دیگر شهرها در سال‌های قبل برگزار گردیده بود، شاخص‌های خود را داشت.

یکی؛ این اعتراض، نشان دهندۀ ‌بیزاری شدید جامعه بود و صبر و تحمل مردم از استبداد طالبان و امید داشتن به آمدن تغییر از درون حاکمیت طالبان و فشار از بیرون را زیر سوال برد و از دل حاکمیت طالبان و از زیر سلاح‌های سنگین آن‌ها، توأم با خطرِ بازداشت و کشته شدن برگزار گردید.

«تحصیل، کار، آزادی» که شعار اصلی آن بود، بیانگر درک واقع‌بینانه‌ی مردم از پنج‌سال نقضِ نظام‌مندِ حق آموزش، حق کار و آزادی های فردی و اجتماعی است که طالبان این حقوق انسانی و به‌ویژه حقوق زنان را نقض کردند و نظامِ مطلق استبدادی و مرتجع مذهبی را در افغانستان استقرار بخشیده‌ اند که هیچ امید دیگری وجود ندارد؛ مگر اینکه؛ افراد جامعه برای تغییر به‌پاخیزند و برای از بین بردنِ این رژیمِ سرکوبگر و عقب‌گرا، ایستادگی کنند.

به همین دلیل واکنش شهروندان افغانستان در برابر سرکوب اعتراض در هرات، متفاوت و رادیکال بود و روح همبستگی و یک صدایی را در میان این جامعه پیام داد و شعار این اعتراض در همایش‌هایی که در اروپا و کشورهای دیگر، توسط مهاجران افغانستانی برگزار گردید، تکرار شد.

این اعتراض؛ در ضمن این پیامد، واکنش جهانی را نیز نسبت به طالبان و رفتار سرکوب گرایانه و خشونت‌بار آن‌ها، بر انگیخت که گفتند: «طالبان تغییر پذیر نیستند».

دوم؛ در اعتراضِ هرات؛ به غیر از زنان، مردان، و به‌ویژه جوانان، حضور پر رنگی داشتند و این حضور مورد استقبال قرار گرفت و در داخل و خارج کشور، همه حمایت کردند و جسارت و بیداری اعتراض کنندگان هرات را توصیف کردند و روحیه‌ی ایستادگی و نرفتن به زیر بار ترس را تقویت کرد.

سه؛ توسل به سرکوب در این اعتراض توسط طالبان: این رویکردِ طالبان؛ بیانگر این واقعیت است که طالبان علیرغم این‌که در جامعه حاکم اند، به سختی و شدتِ برخوردی که با این اعتراض انجام دادند، از ظرفیتِ رفتار غیر مسلحانه، تُهی اند و پایه‌های حاکمیت طالبانی در برابر حرکت جمعی و اعتراضی مردم لرزان است. هرگونه انتظار اصلاحات و رفتار نرم داشتن از این گروه، غیر منطقی است. اگر می‌خواهیم که تغییری به‌وجود آید، نیاز به سازمان، رهبری سالم و بسیج مردم و توجه به خواست‌های اجتماعی است.

چهار: در این اعتراض؛ عناصر مرتجع و قشر روحانیت زیر فشار طالبان رفتند و با نشر بیانیه‌هایی این اعتراض را محکوم کردند. هرچند که ممکن است، چنین موضع گیری ناشی از فشار و ترس هم بوده باشد؛ اما این واقعیت را بر آفتاب کرد که عناصرِ مرتجع مذهبی و طالبان، اغلب در مسأله‌ی زنان و آزادی‌های اجتماعی دیدگاه یکسانی دارند و از همدیگر برای پایداری جایگاه اجتماعی و سیاسی شان و محدود کردن آزادی‌های فردی و اجتماعی، حمایت می‌کنند.

طبقه‌ی حاکم مذهبی و عناصر مرتجع «شورای علمای شیعه» و «شورای علمای سنی» به دلیل جایگاه طبقاتی و علایق مذهبی مشترک که با طالبان دارند، از آزادی و خواست‌های جامعه پشتیبانی نمی‌کنند و همواره در موضع طالبان قرار گرفته اند و صدای حق طلبی را سرکوب کرده‌ اند. هرگونه پیروی و سرسپردگی به آن‌ها، ماندن در زیر سایه‌ی تحجر مذهبی و ستم طالبانی است.

سخن پایانی

اعتراض مشترک زنان، دختران و مردان در هرات، بیداری تن در برابر ستم بود. مردم در پنج سال، حاکمیت ستمگر طالبان را با پوست و جان خویش دیده و نکبت ستم و محدودیت‌هایی را که بر زندگی انسان‌ها وضع کرده را احساس کرده است. منع آموزش و منع کار زنان، منع فعالیت‌های مدنی و سیاسی، منع آزادی بیان، منع برگزاری گردهمایی‌ها، غصب زمین و داشته‌های مردم و کوچ اجباری گرفته تا وضع مالیات و اخاذی‌های گوناگون و فشارهای متنوع بر کار و فعالیت اقتصادی اقشار مختلفِ و کسبه کار و کارگر تجربه شده است. ربودن زنان، ازدواج اجباری و تجاوز به جان و عزت انسانی در هرجا و بر هرکسی که دست طالبان رسیده انجام شده است.

بنابراین؛ به میدان آمدن اعتراض کنندگان در هرات با دست خالی؛ ایستادگی و خود آگاهی تن و بیزاری از طالبان و اعمال ستم این گروه بود و رویکرد سرکوب‌گری و ایجاد ترس برای تبعیت کردن را زیر سوال برد. قدرتِ خود آگاهی و مبارزه گری را به نمایش گذاشت و موج بیداری را در تن و روح انسان افغانستانی بر انگیخت که صدای رادیکال آزادی خواهی را در برابر طالبان به بلندای پامیر و هندوهش، از شمال تا جنوب و از شرق تا غربِ کشور بلند کرد و صدای همبستگی و مقابله را به صحنه آورد.

آری! اعتراض هرات؛ خشم تن در برابر ستم نظام حاکم بود. هرچند که از این نقطه و این سرزمین فواره کرد و برای مدتی تعطیل شد؛ اما این خشمِ نهفته در تنِ هر مرد و زن آزادۀ افغانستان وجود دارد و در وجود شان، موج می‌زند.

طالبان با انواع ستم، تبعیض و مقررات ارتجاعی و با محدودیت و فشارهای سخت اجتماعی و اقتصادی که اِعمال می‌کنند، هر روز، برای نابودی شان در بستر جامعه، باروتِ انفجار و نفرت از خود را را پهن می‌کنند. این باروت آن‌چنان در جامعه متکثر است و در کوشه و کنار و در هرجاست که انزجار و انقلاب اجتماعی و سیاسی جامعه را از هر قوم و گروه‌های اجتماعی، با خود خواهد داشت.

اعتراض هرات؛ اولین تلنگُر بیداری و آزادی خواهی است که در برابر طالبان از هر نقطه و شهری بلند خواهد شد؛ اما برای سازماندهی این قدرتِ انسانی، به مبارزۀ آگاهی بخش، سازماندهی سیاسی و نظامی و رهبری سالمِ با ظرفیت، نیاز داریم که از این قدرت و ظرفیت اجتماعی، به خوبی برای پایان رژیم طالبانی استفاده شود و برای از بین بردن هرگونه نظام عقب‌گرای ارتجاعی و استبدادی در پسا طالبان، برای تامین برابری و جامعه‌ای مترقی، از آن، کار گرفته شود.

لطفا نظرات خود را با ما شریک سازید

مخاطبین گرامی برای برقراری ارتباط با اتحاد مبارزان سوسیالیست می‌توانید با استفاده ازین فورم با ما در ارتباط باشید، سوالات و نظراتتان را با ما در میان بگذارید، با ما بیشتر آشنا شوید و گزارشات تصویری، صوتی و نوشتاری خود را برای ما ارسال کنید.